آیا با ایده‌ی از پیش تعیین‌شده می‌نویسید؟

ژوزه ساراماگو، نویسنده‌ی رمان «کوری»، از تجربه‌ی خود می‌گوید

ژوزه ساراماگو در گفتگویی با دونزلینا بارّوسو در سال ۱۹۹۷ در خانه‌اش، از دنیای شخصی نویسندگی‌اش گفت. در بخشی از این گفتگو به سؤال مهم و رایجی پرداخت که ذهن بسیاری از اهل قلم، جویای پاسخِ آن است: آیا از قبل می‌دانید چه می‌خواهید بنویسید؟
پاسخ ساراماگو را بخوانید.

  • نوشتن را با ایده‌ی مشخصی آغاز می‌کنید؟

  • بله، من تصور روشنی دارم از اینکه کجا می‌خواهم بروم و برای رسیدن به آن نقطه از کجا باید بگذرم. ولی هیچ برنامه‌ی خشک و انعطاف‌ناپذیری در کار نیست. در نهایت، همان چیزی را می‌گویم که می‌خواهم بگویم، ولی برای رسیدن به این هدف انعطاف نشان می‌دهم. برای توضیح منظورم غالباً از این قیاس استفاده می‌کنم: من می‌دانم که می‌خواهم از لیسبون به پورتو سفر کنم، ولی نمی‌دانم مسیر این سفر مستقیم خواهد بود یا نه. حتی ممکن است از کاستلو برانکو هم بگذرم، که ظاهراً مسخره است چون کاستلو برانکو داخل کشور است ــ تقریباً در مرز اسپانیا ــ و لیسبون و پورتو هر دو در ساحل اقیانوس اطلس‌اند.

منظورم این است که در سفر از مکانی به مکان دیگر، مسیرم همیشه پر پیچ و خم است، چون باید با تکامل داستان همراه باشد که شاید اینجا یا آنجا چیزی را ایجاب کند که قبلاً لازم نبوده. داستان باید متوجهِ ضرورتهای لحظه‌ی خاص باشد؛ به عبارت دیگر، هیچ چیز از قبل معین نشده است. اگر داستانی از قبل معین شده باشد ــ حتی اگر چنین کاری، تا ریزترین جزئیاتی که باید نوشت، ممکن باشد ــ در آن صورت، آن اثر کاملاً ناموفق خواهد بود. چنین کتابی ناگزیر است پیش از آنکه به وجود بیاید وجود داشته باشد. ولی کتاب به تدریج به وجود می‌آید. اگر قرار باشد کاری کنم که کتابی به اجبار، پیش از آنکه خودش به وجود بیاید، وجود داشته باشد، آن وقت کارم با ماهیت شکل‌گیریِ داستانی که روایت می‌شود در تضاد است.

 

  • همیشه به همین شیوه نوشته‌اید؟

  • همیشه. هرگز شیوه‌ی دیگری برای نوشتن نداشته‌ام. گمان می‌کنم این شیوه‌ی نوشتن، به من امکان داده ــ البته این صرفاً نظر من است ــ که آثاری با ساختهای محکم خلق کنم. در کتابهای من، هر لحظه‌ای که می‌گذرد، آنچه اتفاق افتاده به حساب می‌آید. وقتی کسی بنایی می‌سازد، مجبور است میان عناصر آن تعادل برقرار کند تا کلِّ بنا فرو نریزد؛ کتاب هم درست به همین ترتیب تکامل پیدا می‌کند ــ به جستجوی منطق خود می‌رود، نه ساختی که از پیش برای آن معین شده.

منبع: رویای نوشتن، ترجمه مژده دقیقی، انتشارات جهان کتاب، ص۱۹۵

 

2 پاسخ به “آیا با ایده‌ی از پیش تعیین‌شده می‌نویسید؟”

  1. گرچه من خیلی خیلی اول راه هستم وفقط می توانم بگویم برای خودم مشهورم !!

    قصه هایی که من نوشته ام بیشتر تم رمان وزمینه عاشقانه دارند و مورد توجه دوستانم قرارگرفته ، کاملا” با روش آقای ژوزه ساراماگو منطبق است ، حتی بعضی وقتها مثلا” درحال رانندگی دراتوبان بودم ، بخاطراینکه یک مطلب درذهنم آمده ، درگوشه ای توقف نموده ومطلب رانوشته ام ..

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *